Menutup pintu dan tingkap dapat mengurangkan kemasukan jerebu. Namun, langkah ini tidak menjadikan udara di dalam rumah bebas daripada pencemaran.
Semasa jerebu, kita sering dinasihatkan supaya berada di dalam rumah serta menutup pintu dan tingkap. Langkah ini memang membantu, terutama apabila kualiti udara di luar tidak sihat. Namun, zarah halus daripada jerebu masih boleh masuk melalui celah-celah kecil.
Pada masa yang sama, aktiviti seperti merokok, memasak serta membakar colok atau ubat nyamuk boleh mencemarkan udara di dalam rumah. Oleh itu, kita perlu mengawal pencemaran dari luar dan juga dari dalam rumah.
Apakah PM2.5?
PM2.5 ialah zarah halus di udara yang berukuran 2.5 mikrometer atau lebih kecil. Sebagai perbandingan, sehelai rambut manusia biasanya berukuran kira-kira 70 mikrometer. Ini bermakna zarah PM2.5 yang paling besar pun sekitar 30 kali lebih kecil daripada lebar rambut manusia.
Oleh sebab saiznya sangat kecil, PM2.5 boleh:
- terapung lama di udara;
- masuk jauh ke dalam paru-paru; dan
- sampai ke bahagian paru-paru yang dikenali sebagai alveolus, iaitu kantung udara yang sangat kecil.
Sebahagian daripada zarah yang paling kecil mungkin masuk ke dalam aliran darah. Zarah yang kekal di dalam paru-paru pula boleh menyebabkan keradangan dan memberi kesan kepada paru-paru, jantung serta salur darah.
PM2.5 merujuk kepada saiz zarah, bukan satu bahan tertentu. Kandungan zarah boleh berbeza-beza, tetapi pendedahan kepada jumlah PM2.5 yang tinggi boleh memudaratkan kesihatan.
Bolehkah jerebu masuk ke dalam rumah yang tertutup?
Ya. Menutup pintu dan tingkap dapat mengurangkan kemasukan udara dari luar, tetapi kebanyakan rumah tidak kedap udara sepenuhnya.
Zarah halus boleh masuk bersama-sama udara melalui:
- celah di sekeliling pintu dan tingkap;
- retakan pada bangunan;
- lubang pengudaraan; dan
- ruang lain yang menghubungkan bahagian dalam dengan luar rumah.
Jumlah zarah yang masuk bergantung pada keadaan jerebu, jenis rumah, kekerapan pintu dibuka serta sistem pengudaraan dan penapisan yang digunakan.
Bangunan moden yang mempunyai sistem pengendalian dan penapisan udara yang baik mungkin memberi perlindungan lebih tinggi. Namun, rumah juga tidak patut ditutup rapat untuk tempoh yang terlalu lama. Pengudaraan masih diperlukan untuk mengurangkan kelembapan, karbon dioksida dan pencemaran yang terhasil di dalam rumah.
Ketika jerebu teruk, tutup pintu dan tingkap seboleh-bolehnya. Apabila kualiti udara di luar bertambah baik, buka tingkap untuk mengudarakan rumah.
Udara di dalam rumah juga boleh tercemar
Berada di dalam rumah sepanjang hari tidak semestinya melindungi kita sepenuhnya daripada PM2.5. Zarah dari luar boleh masuk dan kekal di udara. Aktiviti harian di dalam rumah pula boleh menghasilkan lebih banyak asap dan zarah halus.
Antara punca pencemaran udara dalam rumah ialah:
- asap rokok;
- aerosol daripada vape;
- asap dan wap daripada masakan;
- ubat nyamuk berlingkar;
- colok dan lilin;
- penyegar udara dan produk berwangian;
- cat, pelarut dan bahan pencuci;
- perabot dan permaidani baharu;
- habuk daripada kerja pengubahsuaian; dan
- aktiviti hobi seperti percetakan 3D.
Tahap pendedahan bergantung pada kepekatan pencemar dan tempoh seseorang menghirup udara tersebut. Jika seseorang berada lama di dalam bilik yang penuh asap dan tidak mempunyai pengudaraan yang baik, udara di dalam bilik itu mungkin lebih tercemar daripada udara di luar.
Adakah penghawa dingin menapis PM2.5?
Kebanyakan rumah di Malaysia menggunakan penghawa dingin jenis pisah atau split unit. Penghawa dingin ini menyejukkan dan mengedarkan semula udara di dalam bilik.
Penapis biasa pada penghawa dingin selalunya bertujuan memerangkap habuk yang lebih besar dan melindungi mesin. Penapis tersebut biasanya tidak direka untuk menapis PM2.5 dengan berkesan.
Walaupun penghawa dingin memudahkan kita menutup tingkap, jangan anggap bahawa ia dapat membersihkan semua zarah halus. Penapis penghawa dingin juga perlu dicuci atau diganti mengikut arahan pengeluar.
Pembersih udara yang mempunyai penapis zarah berkecekapan tinggi boleh membantu mengurangkan PM2.5. Namun, alat tersebut perlu:
- sesuai dengan saiz bilik;
- digunakan untuk tempoh yang mencukupi; dan
- dibersihkan serta disenggara dengan betul.
Sesetengah pencemar berbentuk gas, termasuk sebatian organik meruap atau VOC, mungkin tidak dapat disingkirkan oleh penapis zarah biasa. Cara terbaik ialah mengurangkan atau menghentikan punca pencemaran tersebut.
Cara mengurangkan pencemaran udara dalam rumah
Langkah yang paling berkesan adalah dengan menghalang pencemaran daripada terhasil.
1. Rokok dan vape
Jangan merokok atau menggunakan vape di dalam rumah. Membuka tingkap atau merokok di bilik lain tidak dapat melindungi ahli keluarga sepenuhnya.
Asap dan bahan kimia boleh kekal di udara serta melekat pada pakaian, rambut, langsir dan perabot. Perokok digalakkan mendapatkan bantuan untuk berhenti merokok.
2. Asap masakan
Gunakan hud dapur atau kipas penyedut yang mengalirkan udara ke luar rumah. Pastikan alat tersebut bersih dan berfungsi dengan baik.
Ketika jerebu teruk, kurangkan cara memasak yang menghasilkan banyak asap, seperti menggoreng atau memanggang pada suhu tinggi.
3. Ubat nyamuk berlingkar
Elakkan membakar ubat nyamuk berlingkar di dalam rumah, terutama di dalam bilik tertutup. Gunakan pilihan yang tidak melibatkan pembakaran.
Walau bagaimanapun, sesetengah alat penghalau nyamuk elektrik juga boleh melepaskan bahan kimia ke udara. Gunakannya mengikut arahan pada label.
4. Colok
Kurangkan jumlah dan kekerapan membakar colok. Jika penggunaannya penting untuk amalan agama atau budaya, pastikan asap disalurkan keluar dengan sistem pengudaraan yang sesuai. Pilihan tanpa pembakaran juga boleh dipertimbangkan.
5. Cat, perabot dan permaidani baharu
Pilih produk yang menghasilkan pelepasan bahan kimia yang lebih rendah jika boleh. Apabila kualiti udara di luar baik, buka pintu dan tingkap untuk mengudarakan rumah.
6. Hobi dan percetakan 3D
Letakkan mesin atau aktiviti yang menghasilkan asap dan zarah halus di ruang khas. Gunakan sistem penyedut yang membawa udara tercemar keluar dengan selamat.
7. Pengubahsuaian rumah
Asingkan kawasan kerja daripada ruang yang digunakan oleh penghuni. Kawal habuk di tempat ia terhasil dan gunakan sistem penyedut udara supaya habuk tidak merebak ke seluruh rumah.
Tiga langkah murah jika tiada pembersih udara
Tidak semua keluarga mampu membeli pembersih udara. Namun, tiga langkah mudah ini masih boleh mengurangkan pendedahan kepada pencemaran.
1. Hentikan punca pencemaran dalam rumah
Jangan merokok atau menggunakan vape di dalam rumah. Elakkan pembakaran ubat nyamuk dan colok. Kurangkan aktiviti memasak yang menghasilkan banyak asap.
2. Kurangkan kemasukan jerebu
Apabila Indeks Pencemaran Udara (IPU) meningkat, tutup pintu dan tingkap seboleh-bolehnya. Elakkan membuka pintu luar terlalu kerap.
3. Wujudkan sebuah bilik yang lebih bersih
Pilih satu bilik yang jauh daripada dapur dan punca asap. Gunakan bilik ini sebagai tempat ahli keluarga berehat, terutama bayi, kanak-kanak, warga emas serta mereka yang mempunyai penyakit jantung atau paru-paru.
Pastikan tiada aktiviti yang menghasilkan asap di dalam bilik tersebut. Jika menggunakan penghawa dingin, bersihkan dan selenggara alat itu dengan baik.
Elakkan terlalu ramai orang berada di dalam bilik tertutup untuk tempoh yang lama. Apabila udara di luar kembali baik, buka tingkap untuk mengudarakan rumah.
Siapakah yang lebih mudah terjejas?
Pendedahan kepada PM2.5 boleh memburukkan penyakit asma dan penyakit paru-paru. Ia juga boleh meningkatkan risiko masalah jantung bagi individu tertentu.
Jika pendedahan berterusan untuk tempoh yang lama, risiko penyakit jantung, strok, penyakit pernafasan kronik dan kanser paru-paru boleh meningkat.
Golongan yang perlu diberi perhatian ialah:
- bayi dan kanak-kanak;
- wanita hamil;
- warga emas;
- pesakit asma;
- individu yang mempunyai penyakit paru-paru;
- individu yang mempunyai penyakit jantung; dan
- pekerja yang banyak berada di luar.
Paru-paru kanak-kanak masih berkembang. Mereka juga menyedut lebih banyak udara berbanding saiz badan mereka. Warga emas dan pesakit jantung atau paru-paru pula mungkin lebih sukar menghadapi tekanan tambahan akibat pencemaran udara.
Kita juga tidak patut melupakan pekerja di luar seperti penghantar makanan, anggota trafik dan pekerja pembinaan. Mereka mungkin terdedah kepada jerebu untuk tempoh yang panjang.
Apakah tanda-tanda kesan pencemaran udara?
Antara tanda yang mungkin dialami ialah:
- mata pedih atau berair;
- tekak kering, gatal atau sakit;
- batuk;
- nafas berbunyi;
- dada terasa ketat;
- sesak nafas;
- sakit kepala; dan
- cepat letih.
Tanda-tanda ini juga boleh disebabkan oleh masalah kesihatan lain. Namun, golongan berisiko perlu mendapatkan pemeriksaan doktor jika gejala berterusan atau semakin teruk.
Dapatkan rawatan kecemasan dengan segera jika seseorang mengalami:
- sesak nafas yang teruk;
- sakit dada;
- kekeliruan;
- bibir menjadi kebiruan; atau
- kesukaran bercakap kerana sesak nafas.
Mereka yang mempunyai penyakit jantung atau paru-paru perlu terus mengambil ubat seperti yang diarahkan oleh doktor. Berbincanglah dengan doktor tentang langkah yang perlu diambil ketika jerebu.
Soalan penting untuk ditanya di rumah
Tiada satu langkah yang dapat menjamin bahawa udara di dalam rumah benar-benar selamat. Risiko bergantung pada keadaan jerebu, jenis rumah, aktiviti penghuni dan tahap kesihatan ahli keluarga.
Soalan paling penting untuk ditanya ialah:
“Apakah yang sedang mencemarkan udara di dalam bilik ini, dan bagaimana kita boleh mengurangkannya?”
Semasa jerebu, hentikan dahulu aktiviti yang menghasilkan asap atau bahan pencemar di dalam rumah. Kurangkan kemasukan udara dari luar, lindungi ahli keluarga yang mudah terjejas dan pastikan sistem pengudaraan serta penapisan berfungsi dengan baik.
Udara dalam rumah yang lebih bersih bermula dengan mengawal punca pencemaran.
Artikel pendidikan kesihatan ini diolah daripada temu bual yang diterbitkan oleh The Star pada 23 September 2026. Orang ramai digalakkan menyemak bacaan IPU daripada Jabatan Alam Sekitar dan mengikuti nasihat kesihatan semasa daripada Kementerian Kesihatan Malaysia.
