Kesihatan remaja merupakan pelaburan penting dalam membina generasi masa depan yang sihat, berdaya tahan dan bersedia memimpin masyarakat. Dalam konteks kesihatan awam, usaha membentuk amalan hidup sihat perlu bermula lebih awal kerana fasa remaja ialah tempoh penting dalam pembentukan identiti, nilai, tabiat dan corak tingkah laku harian.
Atas kesedaran ini, program WIRA – Warrior Initiative for Resilience and Health Advancement telah dilaksanakan bersama Maktab Tentera Diraja (RMC) pada 16 Mei 2026. Program bertemakan “Strong Body, Resilient Mind, Future Leaders” ini memberi tumpuan kepada pembangunan kesihatan remaja secara menyeluruh melalui pendidikan kesihatan, aktiviti interaktif dan penglibatan komuniti.
Program ini merupakan sebahagian daripada latihan lapangan 23 pelajar Sarjana Kesihatan Awam, Jabatan Perubatan Kemasyarakatan dan Pencegahan, Fakulti Perubatan, Universiti Malaya. Ia melibatkan kira-kira 400 pelajar RMC, staf-staf Universiti Malaya serta rakan pelaksana daripada pelbagai agensi dan institusi.
Pendidikan Kesihatan yang Bermula Awal
Remaja merupakan kelompok strategik dalam pembangunan negara. Pada peringkat ini, amalan berkaitan pemakanan, aktiviti fizikal, tidur, pengurusan stres, kesihatan mental, kebersihan diri dan penghindaran tingkah laku berisiko mula terbentuk. Tabiat yang dibina pada usia remaja boleh memberi kesan jangka panjang terhadap kesejahteraan fizikal, mental dan sosial apabila mereka meningkat dewasa.
Selaras dengan peribahasa Melayu, “melentur buluh biarlah daripada rebungnya,” pendidikan kesihatan perlu dimulakan seawal mungkin. Pencegahan dalam kesihatan awam bukan sekadar menyampaikan maklumat, tetapi membina kefahaman, keyakinan dan kemahiran supaya remaja mampu membuat pilihan yang lebih sihat dalam kehidupan seharian.
Oleh itu, mesej kesihatan kepada remaja perlu disampaikan secara praktikal, interaktif dan sesuai dengan realiti kehidupan mereka. Maklumat sahaja tidak mencukupi. Remaja perlu dibantu untuk memahami risiko, menilai pilihan, membina daya tahan diri dan mengamalkan tingkah laku yang lebih sihat.
Fokus Program WIRA
Program WIRA memberi tumpuan kepada peningkatan literasi kesihatan remaja, pembentukan gaya hidup sihat, pengukuhan daya tahan mental dan pemerkasaan pelajar untuk membuat keputusan kesihatan yang lebih baik.
Antara aktiviti utama yang dijalankan termasuk pendidikan pencegahan vape, kesedaran kesihatan mental, ketagihan digital, pemakanan sihat, saringan kesihatan, pendidikan kanser, pencegahan penyakit berjangkit, demonstrasi Basic Life Support (BLS) dan penjagaan kecemasan. Program ini turut menyediakan bimbingan pendidikan dan kerjaya kepada pelajar yang akan melanjutkan pengajian selepas Tingkatan Lima.
Pendekatan interaktif seperti reruai pendidikan kesihatan, kuiz, sesi soal jawab, perbincangan berkumpulan dan role play digunakan bagi menggalakkan penyertaan aktif pelajar RMC. Melalui role play, pelajar dapat memahami situasi kesihatan sebenar melalui lakonan senario harian, termasuk tekanan rakan sebaya, pengurusan stres, penggunaan media digital secara sihat, pemilihan makanan yang lebih baik dan keberanian mendapatkan bantuan apabila berdepan masalah kesihatan.
Kaedah ini menjadikan pendidikan kesihatan lebih dekat dengan pengalaman remaja. Pelajar bukan sahaja menerima maklumat, tetapi turut berfikir, bertanya, berinteraksi dan mengaitkan mesej kesihatan dengan kehidupan seharian mereka.
Pembelajaran Lapangan untuk Pelajar Kesihatan Awam
Selain memberi manfaat kepada pelajar RMC, program WIRA turut menjadi platform pembelajaran lapangan kepada pelajar Sarjana Kesihatan Awam. Melalui program ini, mereka berpeluang menterjemahkan pembelajaran di bilik kuliah kepada amalan kesihatan awam sebenar bersama komuniti.
Pelajar terlibat secara langsung dalam perancangan, pelaksanaan dan penilaian aktiviti. Mereka dilatih untuk mengenal pasti isu kesihatan yang relevan, menyediakan bahan pendidikan, merancang kaedah penyampaian, mengurus aktiviti, berkomunikasi dengan kumpulan sasaran dan bekerjasama dengan pelbagai pihak.
Pengalaman ini penting dalam membina kemahiran kepimpinan, komunikasi, kerja berpasukan, penyelesaian masalah dan pelaksanaan program. Ia juga membantu melahirkan bakal profesional kesihatan awam yang bukan sahaja kukuh dari segi teori, tetapi juga mampu memahami keperluan sebenar masyarakat.
Latihan lapangan seperti ini memperlihatkan bahawa keberkesanan promosi kesihatan tidak hanya bergantung kepada kandungan mesej, tetapi juga kepada cara mesej dirancang, disampaikan dan dinilai mengikut konteks komuniti sasaran.
Kerjasama Pelbagai Pihak
Program WIRA turut mendapat sokongan daripada Jabatan Kesihatan Awam dan Jabatan Perubatan Psikologi, Pusat Perubatan Universiti Malaya (PPUM), Unit Pembangunan Penyelidikan dan Pendidikan Perubatan, Fakulti Perubatan, Universiti Malaya, National Cancer Society Malaysia (NCSM), Klinik Khidmat, dan Insaf Murni.
Setiap rakan pelaksana membawa kepakaran tersendiri dalam memperkukuh kandungan program, merangkumi kesihatan fizikal, kesihatan mental, pencegahan penyakit, penjagaan kecemasan, kesedaran kanser dan pembangunan masa depan pelajar.
Bahagian Perkhidmatan Kesihatan Angkatan Tentera Malaysia turut menyertai program ini melalui perkhidmatan Mobile Dental Bus, yang menyediakan saringan kesihatan pergigian kepada pelajar RMC. Perkhidmatan ini memperkukuh komponen kesihatan menyeluruh dalam program WIRA dan memberi pendedahan awal kepada remaja mengenai kepentingan penjagaan kesihatan oral sebagai sebahagian daripada gaya hidup sihat.
Menghubungkan Ilmu, Amalan dan Impak Komuniti
Kejayaan WIRA menunjukkan bahawa kesihatan masyarakat memerlukan penglibatan pelbagai pihak. Universiti menyediakan kepakaran akademik dan pendekatan berasaskan bukti, RMC menyediakan platform komuniti untuk pendidikan kesihatan remaja, manakala rakan pelaksana memperkukuh program melalui kepakaran khusus dalam bidang masing-masing.
Program ini mencerminkan komitmen Universiti Malaya terhadap pembelajaran berasaskan pengalaman, kerjasama rentas sektor dan pembangunan profesional kesihatan awam masa depan. Melalui pendekatan ini, pelajar bukan sahaja belajar tentang promosi kesihatan, tetapi turut memahami kepentingan merancang intervensi yang relevan, responsif dan berimpak kepada komuniti.
Secara keseluruhannya, WIRA bukan sekadar aktiviti kesedaran kesihatan. Ia merupakan satu bentuk pelaburan dalam pembangunan modal insan dan kesejahteraan masyarakat. Program ini melatih pelajar Sarjana Kesihatan Awam menjadi pengamal yang lebih kompeten, berorientasikan komuniti dan bersedia menghadapi cabaran di lapangan, di samping memberi manfaat langsung kepada remaja melalui peningkatan pengetahuan, kesedaran dan kemahiran berkaitan amalan hidup sihat.
Inisiatif seperti ini wajar diteruskan kerana ia membina jambatan antara ilmu dan amalan, antara universiti dan masyarakat, serta antara latihan profesional dan impak sosial. Melalui kerjasama pelbagai pihak, program seumpama ini mampu melahirkan komuniti yang lebih celik kesihatan dan generasi profesional kesihatan awam yang bersedia memimpin perubahan ke arah masyarakat yang lebih sihat, berdaya tahan dan berwawasan.
Dr Siti Idayu Hasan
Koordinator Kursus Promosi Kesihatan
Jabatan Perubatan Kemasyarakatan dan Pencegahan
Fakulti Perubatan, Universiti Malaya
Dr Shazwani Mohamad
Calon Ijazah Sarjana Kesihatan Awam dan Ketua program WIRA
Jabatan Perubatan Kemasyarakatan dan Pencegahan
Fakulti Perubatan, Universiti Malaya
